İmam-ı Birgivi, Osmanlı İmparatorluğu'nun en geniş sınırlara kavuştuğu dönemde yaşamış bir bilim adamıdır. Mehmet Efendi, İstanbul'da medrese eğitimi aldı. Ataullah Atai Ahmet Efendi'nin ricası üzerine "Cilaü'l-kulub” adlı risaleyi yazdı. Birgi'de Daru'l-Hadis medresesinde dersler verir, camide namaz kıldırır, halka vaazda bulunur, diğer zamanlarında da kitaplarını yazardı. Sonrasında bilimsel ünü ülkeye yayıldı. Birgi'deki medresesine bilim öğrenmek için öğrenciler akın etmeye başladı. Birgivi Mehmet Efendi yaşamının son dönemlerinde din ve devlet yönetiminde gördüğü bir takım yöntem bozukluklarının düzeltilmesi hakkında öğütlerde bulunmak amacıyla İstanbul'a gitti ve dönemin Vezir-i Azam'ı Sokullu Mehmet Paşa ile görüştü. Birgi kentinde dersler vermek, uzlaştırmak, doğru yolu göstermek, öğüt vermek, kitap yazmakla uğraşırken bir veba salgınında 21 Eylül 1573'de yaşama gözlerini kapadı.
Birgivi Mehmet Efendi, İstanbul'da Mahmut Paşa Medresesi müderrisi Küçük Şemseddin Efendi'den dersler aldı. Daha sonra Haseki Medresesi müderrisi Abdurrahman Efendi'ye öğrencilik yaptı. Yine dönemin tanınmış müderrislerinden Ahizade Karamani Mehmet Efendi'den de bilim öğrendi. Mehmet Efendi daha sonra Rumeli Kazaskeri Abdurrahman Efendi’nin stajyeri (mülazim’i) oldu. Kassam-ı Askerilik görevinden ayrılan Mehmet Efendi, tasavvuf yaşamında bulunmak için İstanbul'da Bayramiye tarikatı şeyhlerinden Karamanlı Abdullah Efendi'nin yanına girdi.
Birgi'ye geldiğinde Daru'l-Hadis Medresesi'nde müderrisliğine yevmi 60 akçe ile atandı. Birgi'deki medresesinde verdiği dersler ile ünü ülke geneline yayıldı. Medresesine öğrenim almak için öğrenciler akın etmeye başladı. Birgivi Mehmet Efendi, Birgi kentinin özelliklerini ve yaşamını "Avalu etfai'l-müslimin" adlı risalesinde anlatmıştır.
İmam Birgivi Mehmet Efendi'nin babası, Ali Efendi, tasavvufa ilgi duyan bir müderristi. Mehmet Efendi, ilk öğrenimini bitirdiğinde mantık da okuttu. Mehmet Efendi ilk öğrenimini sonuçlandırdığında Kur'an-ı Kerim'i de bellemişti. Oğlunu, öğrenimini sürdürmesi için İstanbul'a gönderen Pir Ali Efendi, Balıkesir'de ölmüş olup, Çay Mahallesi'ndeki kabristanda gömülüdür.
Birgi'de İmam Birgivi Mehmet Efendi'nin medresesi, camii ve türbesi bulunmaktadır. Kabri, burada yer alır ve İslam dünyasında önemli bir ziyaret yeri haline gelmiştir. Kabir yerine çevre il ve ilçelerden çeşitli araçlarla gelenler olur. İnanç turizmi anlamındaki bu ziyaretler daha çok ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde yoğunluk kazanır.
Birgivi Mehmet Efendi, yolsuzluklara karşı sabırsızdı ve bu konuda din işleri, devlet yönetimi ve özel yaşamda mücadele ederdi. Adaletin sağlanması için Vezir-i Azam Sokullu Mehmet Paşa'ya bile öğütlerde bulundu. İslami kuralların katı uygulanmasını savunuyordu ve Kur'an-ı Kerim'in çıkarlara alet edilmesine karşı çıkıyordu. Aynı zamanda, halka doğru yolu göstermek ve öğüt vermek için yaşamını adamıştı. Bilgin, erdem sahibi ve olgun bir insandı. Davranışlarında mantığını kullanır ve en doğru davranışın Tanrı'ya olan sevgisini tasavvuf ile daha olgun bir biçime sokmak olduğuna inanırdı. Kitapları ile dönemin bilim çevrelerinin dikkatini çekmiş ve ahlaklı, ölçülü ve erdemli bir kişiliğe sahip olarak tanınmıştı. Yaşadığı dönemin toplumsal yaşamını yansıtan yapıtlarıyla Osmanlı yazarları arasında belirgin bir yeri vardı. Kısacası, Birgivi Mehmet Efendi, Türklerin XVI. yüzyılda yetiştirdiği büyük din bilginlerinden biriydi.
